You are hereKronika / POD RZĄDAMI KRÓLÓW CZECH (1339 - 1526)

POD RZĄDAMI KRÓLÓW CZECH (1339 - 1526)


1339

Król Polski Kazimierz Wielki zrzekł się w Krakowie praw do Śląska na rzecz króla Czech, w zamian za jego rezygnację z praw do korony polskiej.

1341

Zmarł książę ziębicki Bolko II władzę po nim przejął jego syn Mikołaj, jako lennik króla Czech.

Książę Mikołaj sprzedał Henrykowi Haugwitz jedną ze złotostockich kopalń.

1344

W akcie wydanym 20 marca, przez księcia Mikołaja, znajduje się stwierdzenie, że rycerz Henryk von Haugwitz swoje "oppidum aurifodiorum in Reychinsteyn" i niektóre wsie oraz prawa sądowe odstąpił czterem synom. Jest to najstarszy dokument, w którym Reychinsteyn (Złoty Stok) nazwany jest miastem górniczym.

1345

Król Jan Luksemburski zwolnił mieszkańców miasta Złoty Stok z części podatków, za zasługi położone w walkach z księstwem świdnicko-jaworskim.

1348

Ziemie śląskie, bez księstwa świdnicko-jaworskiego, wcielono do Czech. Karol IV wydał generalny przywilej dla Śląska, Łużyc i Ziemi Kłodzkiej jako krajów należących do Korony Czeskiej.

1356

Bolko II świdnicki powiadomił cesarza Karola IV, że kupił od Haugwitzów miasteczko (Statlichen) Reichenstein (Złoty Stok), powiększając tereny i bogactwa swego księstwa, które po jego śmierci przypadnie koronie czeskiej. Złoty Stok pozostał w księstwie świdnickim do 1392 roku, kiedy zmarła księżna Agnieszka, małżonka Bolka II.

1370

Górnicy ze Złotego Stoku przybyli do Srebrnej Góry aby wydobywać tam rudę ołowiu (galenit) zawierającą do 1% srebra.

1425

1 grudnia oddziały czeskich taborytów wkroczyły na ziemię kłodzką. Husyci zdobyli i zniszczyli Radków, spalili kościół w Bardzie i spustoszyli klasztor w Kamieńcu.

1426

18 maja husyci ponownie ograbili i podpalili klasztor cystersów w Kamieńcu.

1427

Książęta i Stany Śląskie zawarły, 14 lutego w Strzelinie, antyhusyckie porozumienie. Była to pierwsza polityczna i militarna organizacja obejmująca cały Śląsk

Książę ziębicki Jan sprzedał Reichenstein (Złoty Stok) rycerzowi Franzowi Ritterowi von Peterswalde za 172 grzywny praskich groszy (około 40 kg).

1428

30 marca husyci zajęli i spalili klasztor w Kamieńcu. Mnisi uciekli do Nysy oddając swoje dobra w zarząd proboszczowi z Byczenia, którego husyci zamordowali. W Henrykowie miejscowego proboszcza zachłostali na śmierć. Zniszczyli oni również Złoty Stok.

27 grudnia wojska husytów pokonały, pod Czerwoną Górą koło Starego Wielisławia, wojska Śląskie dowodzone przez księcia ziębickiego Jana. W bitwie zginęło około 400 śląskich rycerzy wraz z księciem Janem. Na nim skończyła się linia Piastów ziębickich, a księstwo przeszło pod bezpośrednie władanie króla Czech Zygmunta Luksemburskiego.

1429

Król Czech Zygmunt Luksemburski zastawił księstwo ziębickie staroście kłodzkiemu i ząbkowickiemu Pucie z Czastolowicz (za 6 tys. kop groszy praskich, które był mu winien). Po śmierci Puty wdowa po nim wyszła za mąż za Hynkę z Kruszyna, który uzyskał prawa spadkobierców Puty do Ziębic, Kłodzka i Ząbkowic.

1442

Hynko został wypędzony za zbójnictwo (spalił klasztor w Henrykowie) z Ziębic, Kłodzka i Ząbkowic, przez sprzymierzone wojska kilku miast i książąt śląskich. Sprzymierzone wojska zdobyły i zniszczyły zamki Hynka, w tym zamek w Chałupkach, a zapewne także w Błotnicy.

1443

Stany księstwa ziębickiego wybrały na swojego pana księcia morawskiego Wichelma (z Przemyślidów) syna księżnej ziębickiej Katarzyny (córki Bolka III ziębickiego). Po śmierci Wilhelma, w roku 1452, księstwo ziębickie przejął jego brat Ernest.

1454

Zmarł Hynek Kruszyna. Jego syn Wilhelm Kruszyna z Lichtenburga sprzedał za 23 400 kop groszy majątki jego ojca i dwa listy zastawne (na 6000 kop groszy) dotyczące Ziębic, Kłodzka i Ząbkowic - Jerzemu z Podiebradów, ówczesnemu namiestnikowi i wielkorządcy królestwa czeskiego. Za zgodą króla Władysława Pogrobowca Jerzy powiększył później swój stan posiadania na całe Księstwo Ziębickie i Ziemię Kłodzką.

1458

Stany czeskie wybrały 2 marca Jerzego z Podiebradów na króla Czech.

24 sierpnia książęta śląscy złożyli w Świdnicy hołd lenny królowi Czech Jerzemu z Podiebradów.

1459

Król Jerzy z Podiebradów uzyskał od cesarza Fryderyka III, dla swojego syna Wiktoryna, godność Księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Księcia Ziębic i Hrabiego Kłodzka.

24 czerwca król Jerzy z Podiebradów podniósł Ziemię Kłodzką do rangi samodzielnego hrabstwa.

1462

Godność Księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Księcia Ziębic i Hrabiego Kłodzka otrzymali od cesarza także dwaj bracia Wiktoryna Henryk Starszy i Henryk Młodszy (Hynek).

Król Czech Jerzy otrzymał, od swojego wysłannika Martiniego, optymistyczną opinię o stanie górnictwa w Złotym Stoku.

1465

Król Jerzy nadał swoim synom udzielne księstwa. Henryk Starszy otrzymał Księstwo Ziębickie oraz Hrabstwo Kłodzkie ze wszystkimi prawami, w tym z prawem do własności złóż mineralnych.

Heine (Hainz) z Peterswaldau sprzedał miasto Złoty Stok: z kopalniami złota, lasami i "innymi do kopalni należącymi prawami - nic nie wyjmując" opatowi kamienieckiemu Mikołajowi (Nicolausowi VII), za 172 grzywien czeskich groszy (Złoty Stok znajdował się we władaniu rodu Peterswalde od 1427 roku).

1466

Na Śląsku powstał związek książąt i stanów skierowany przeciw panowaniu Podiebradów.

1467

Złoty Stok otrzymał, od księcia Henryka Starczego, prawo niższego sądownictwa.

28 maja czeska załoga zamku w Ząbkowicach Śl. skapitulowała przed wojskami wrocławskimi i świdnickimi. W czerwcu wojska czeskie, pod dowództwem księcia Wiktoryna, odbiły zamek biorąc do niewoli 1400 mieszkańców Ząbkowic i 300 Wrocławian.

1468

Wojska wrocławskie (16 września) zdobyły szturmem zamek w Ząbkowicach i zburzyły go.

1469

Katolicy czescy ofiarowali koronę Czech węgierskiemu królowi Maciejowi Korwinowi. W wyniku wojny między królem Czech Jerzym z Podiebradów i Maciejem Korwinem, wojska węgierskie zajęły Morawy, Śląsk i Łużyce. Śląsk do roku 1490 należał do Węgier.

1471

22 marca zmarł król Czech Jerzy z Podiebradów. Stany czeskie za jego następcę uznały Władysława Jagielończyka. Książęta śląscy opowiedzieli się za Maciejem Korwinem.

1479

Jorge Kluger z Wrocławia kupił w Złotym Stoku 30 udziałów w Kopalni Barbara i 14 w sztolni odwadniającej Maurycego (na zboczu góry Haniak).

1480

Książę Henryk Starszy ogłosił Wolność Górniczą (Bergfreiheit) dla ziemi kłodzkiej, ząbkowickiej i ziębickiej, rozumianą jako prawo do poszukiwań i eksploatacji złóż kruszców przez każdego chętnego.

Potrafiono już złoto uzyskiwać z rudy metodą hutniczą. W kopalniach rozpoczęto regularne jej wydobywanie metodą stropowo-schodową. Górnik wydobywał, z żyły o przeciętnej grubości 2 m, od 250 do 500 kg rudy w ciągu 1 zmiany.

1483

Hrabia kłodzki i książę ziębicki Henryk Starszy nadał ordynację górniczą, opartą na prawie igławskim i kutnohorskim, dla kopalń znajdujących się w Złotym Stoku. Po okresie zastoju spowodowanego wojnami, rozpoczął się ponowny rozwój tutejszego górnictwa złota.

1484

Książę Henryk Starszy wydał dokument mówiący o organizacji robót górniczych w Złotym Stoku i utworzył tutaj Urząd Górniczy.

1489

22 stycznia wojska króla Macieja Korwina zdobyły zamek w Ząbkowicach, broniony przez załogę księcia Henryka Starszego. Król Maciej pozbawił księcia Henryka praw do księstwa ziębickiego i zmusił do opuszczenia Śląska.

1490

Zmarł Maciej Korwin. Królem Czech i Węgier został Władysław Jagiellończyk. Śląsk powrócił do Czech.

1491

Książę Henryk Starszy nadał Złotemu Stokowi herb, sztandar i rangę Wolnego Miasta Górniczego. Przywileje te sprzyjały osiedlaniu się w Złotym Stoku licznie przybywającym tutaj górnikom z Niemiec i Czech.

W jednej ze złotostockich kopalń złota zbudowano kunszt wodny (pompę do usuwania wody).

1495

Henryk Starszy wymienia z królem Czech Władysławem Jagiellończykiem rodowe Podiebrady na księstwo oleśnickie (dopłacając 5 tys, kop groszy praskich). Od tego roku on i jego synowie tytułują się książętami ziębicko-oleśnickimi.

1497

W mieście znajdował się kościół parafialny pod wezwaniem „Bożego Ciała” (St. Corporis Christi. – Leibes Christi).

1498

Zmarł książę Henryk Starszy. Księstwo Ziębickie i Hrabstwo Kłodzkie odziedziczyli po nim jego synowie: Albrecht, Karol I i Jerzy.

1500

Książęta Albrecht, Karol I i Jerzy sprzedali hrabstwo kłodzkie Ulrichowi von Hardeck (przyszłemu szwagrowi) za 60 000 guldenów reńskich, zachowując tytuł hrabiów Kłodzka.

Na stanowisku Starosty Górniczego (berghofemeister) książęta Albrecht i Karol I zatrudnili Szwajpolta Fiolę specjalistę od odwadniania kopalń w Olkuszu. Znany jest on bardziej jako drukarz, którego oficyna wydawnicza w Krakowie, jako pierwsza na świecie, drukowała książki (kościelne) cyrylicą. Przebywał on w Złotym Stoku do 1510 roku.

1501

Złoty Stok uzyskał prawa do dwóch jarmarków rocznie (od 1491 r. odbywały się cotygodniowe targi).

W sentencji wyroku sądu w Igławie mowa jest o nowej sztolni (być może "Książęcej") i szybie na Górze Krzyżowej.

1502

Albrecht, Jerzy i Karol, książęta ziębicko-oleśniccy, odkupili, od opata kamienieckiego zakonu cystersów Jakuba II, miasto "ze wszystkimi budynkami, gruntami, rolami, wodami, lasami, dolinami, kopalniami i wolnościami ..." i dokonali całkowitego rozgraniczenia swoich terenów górniczych od klasztornych (na Górze Haniak). Złoty Stok znajdował się we władaniu klasztoru cystersów z Kamieńca od 1465 roku. Na uzyskanych terenach książę sam inwestował w budowę kopalni i hut.

Książęta ziębicko-oleśniccy potwierdzili przywileje swego ojca księcia Henryka dla miejscowego gwarectwa.

Cesarz austriacki i król niemiecki Maksymilian I wydał, książętom ziębicko-oleśnickim, przywilej na bicie złotych florenów i srebrnych groszy.

1503

W Złotym Stoku wybuchł bunt górników spowodowany niesprawiedliwymi wyrokami sądu i samowolą urzędników. Bezpośrednią jego przyczyną było zamordowanie górnika przez sędziego miejskiego i pobicie innego przez ławnika miejskiego. Spór między górnikami i władzami miasta rozpatrywała Rada Miasta w Paczkowie. Księcia reprezentował jego kanclerz Wacław z Łagowa i Szwajpolt Fiol (jako Berghofemesiter).

Dniówka robotnika w Złotym Stoku była tak niska (4 krajcary), że musiał on pracować ponad 50 dni, aby zarobić 1 dukata (3,5 g złota).

1504

Jeronimo Erfurt zawarł z gwarkami, właścicielami hut i księciem Karolem I umowę na wdrożenie nowej technologii otrzymywania złota z rudy. Miała ona przynieść dwukrotny wzrost uzysku. Chodziło zapewne o wprowadzenie do stosowanej już technologii, wstępnego wytapiania z rudy tzw. "surowego kamienia", zawierającego złotonośne minerały.

W kopalni zbudowano kolejny kunszt wodny (pompę odwadniającą).

Król Czech Władysław Jagiellończyk wydał przywilej zezwalający księciu ziębicko-oleśnickiemu Karolowi I na bicie trzech gatunków monet: halerzy, denarów i groszy. Grosze i halerze biła mennica w Oleśnicy a mennica w Ząbkowicach tylko halerze.

Udziały w złotostockich kopalniach posiadali Fuggerowie, Thurzonowie i Welserowie

1506

Książę zezwolił zakonowi cystersów na drążenie sztolni dziedzicznej (odwadniającej), na złożu "Goldener Esel" ("Złoty Osioł"). W XVIII wieku nazwano ją sztolnią "Emanuela".

1507

Książęta ziębicko-oleśniccy Albrecht i Karol I uruchomili w Złotym Stoku mennicę i przestali korzystać z mennic w Oleśnicy i Ząbkowicach. Mennicę umieścili w zamku książęcym. Do 1510 roku biła ona tylko srebrne grosze.

1509

W sprawozdaniu górmistrza Krzysztofa Steppera, wykonanym dla księcia Karola I, znalazł się opis: sposobów wymierzania działek, stosowanych technik górniczych i hutniczych, probiernictwa, wypalania węgla drzewnego itp.. Złoto występujące w rudzie w postaci niewidocznych gołym okiem drobinek uzyskiwano w skomplikowanym, wieloetapowym procesie hutniczym, wypłukując te drobinki ołowiem ze stopionych minerałów.

Karol I wydał 26 punktową ordynację górniczą dla Złotego Stoku. Bogate złoża złotonośnej rudy i nowa ordynacja przyciągnęły do Złotego Stoku bogatych inwestorów (gwarków) z Krakowa, Wrocławia, Norymbergii, Augsburga i innych miast.

1510

Bogaci kupcy i przedsiębiorcy Welserowie i Imhoffowie z Norymbergi odkupili od księcia jedną z jego hut.

Książę zlecił w dokumencie swojemu nowemu Staroście Górniczemu Hansowi Diepoldowi von Burghaus zorganizowanie i prowadzenie kamery zaopatrującej złotostockie huty w ołów (na zasadzie monopolu) oraz zorganizowanie skupu złota od gwarków, a także budowę nowej mennicy z probiernią. Istniejąca mennica rozpoczęła bicie złotych guldenów z podobizną św. Jakuba i herbem księstwa ziębicko-oleśnickiego.

Agent spółki Fuggerów, Döring (z faktorii we Wrocławiu), uzyskał od księcia Karola I koncesję na działki górnicze.

1511

Książęta ziębiccy Albrecht i Karol I nadali miastu przywilej menniczy.

Spółka Jakuba Fuggera i Jana Turzo „Ungarischen Handel”, w zamian za pożyczkę w wysokości 300 guldenów, przejęła jako zastaw jedną z kopalń książęcych i rozbudowała ją. Najbogatsza w Europie firma handlowo-bankierska weszła w ten sposób na stałe do Złotego Stoku stając się w najbliższych latach największym właścicielem tutejszych kopalń i hut.

1513

Hans Diepold sprzedał spółce Fuggerów i Turzonów hutę. Fuggerowie wykupują także od innych gwarków kopalnie i huty.

Dzięki rozwijającemu się górnictwu, rozwijało się także miasto. Powstały. cechy piekarzy i szewców. Bogacący się mieszczanie wznosili domy murowane z żużli hutniczych, kamienia i cegły wypalanej z miejscowych złóż gliny. Spajano je wapnem wypalanym z dolomitów wydobywanych w kilku kamieniołomach i podziemnych chodnikach kopalni.

W czasie niezwykle mroźnej zimy w mieście zamarzło wielu ludzi na ulicach i wyschły wszystkie źródła wody.

1514

Fuggerowie uzyskali od księcia Karola I przywilej zezwalający im na swobodną sprzedaż złota wydobytego w Złotym Stoku (pozostali gwarkowie musieli je sprzedawać kamerze zorganizowanej przez Hansa Diepolda), mogli też sami sprowadzać ołów używany do wytopu złota z rudy.

W mieście powstał cech górników.

W wykonanej w jednej z hut próbie z 32 ton rudy otrzymano 218 g złota (6,8 g z 1 tony rudy).

1516

Książę Karol I uzyskał, od króla Czech Władysława Jagielończyka, zezwolenie na prowadzenie robót górniczych w Górach Sowich.

1517

Zakończono przebudowę miejskiego kościoła parafialnego. Patronem złotostockich górników został św. Krzysztof.

Kopalnie do 1741 roku wydobywały przeciętnie 26 000 t rudy rocznie, z której uzyskiwano około 110 kg 22-23 karatowego złota (średnio 4,2 g z 1 tony rudy).

1519

Dochód spółek Fuggerów z posiadanych w Złotym Stoku kopalń i hut złota wyniósł 1200 guldenów.
1520

Ukończono budowę nowej mennicy, której budynek istnieje do dzisiaj. Mennica zaczęła bić złote dukaty z podobizną św. Krzysztofa, herbem księstwa ziebicko-oleśnickiego, imieniem księcia Karola i łacińską nazwą Złotego Stoku (Reichensteinensis).

1525

W mieście rozpoczęto prowadzenie ksiąg górniczych i miejskich.

Złotonośną rudę wydobywano już w 145 kopalniach.

1526

W bitwie pod Mohaczem zginął król Czech i Węgier Ludwik II Jagiellończyk. Na mocy układu zawartego z Zygmuntem Starym Czechy i Węgry przeszły pod panowanie Ferdynanda II Habsburga.